Geschiedenis van het bieretiket

Zo begon het ....

Door 'natuurlijke selectie' bleek in de middeleeuwen dat bier als drank gezonder was dan uit de gracht geput water. Water werd tijdens het brouwproces gekookt en het koken doodde het merendeel van de schadelijke micro-organismen.

Bier was zodoende gedurende enkele eeuwen de enige betrouwbare dorstlesser bij het veelal gezouten en gedroogde voedsel.

Eeuwenlang werd bier voornamelijk in de brouwerij in houten vaten afgevuld. Het bier werd in herbergen uit het vat in het drinkgerei getapt of werd bij de brouwer in "kannen en kruiken" afgehaald om thuis te kunnen consumeren.

Op de vaten werd een merkteken aangebracht, zodat duidelijk was van welke brouwerij het vat afkomstig was, zodat het vat - wanneer het leeg was - weer bij de brouwer terecht kwam. Dit had niet tot doel de hoeveelheid afval te verminderen, de vaten waren simpelweg te kostbaar om niet opnieuw te gebruiken.

Aangezien veel bierminnende burgers het lezen niet machtig waren, werden vaak namen bedacht die simpel waren te vertalen naar een merkteken, zoals “de Witte Ster”, “de Sleutel”, “het Hert” of “de Rode Haan”.

Toen na de 18e eeuw met de uitvinding van de stoommachine de industriële revolutie begon, werd het na de nodige uitvindingen mogelijk voor een betaalbaar bedrag bier in “portieverpakking” in een fles aan te bieden. Dit was aanvankelijk vooral voor export naar tropische streken een uitkomst, omdat brouwen in gebieden met een tropisch klimaat nog erg lastig was, vaten te duur waren en bovendien de daar heersende temperatuur voor veel dorst zorgde.

Uiteraard moest de consument weten wat er in de fles was gestopt en hiermee was een etiket noodzakelijk geworden.

Bierhandelaren zagen wel brood in het aanbieden van bier in flessen voor het thuisgebruik en vulden de flessen af uit de vaten die zij bij de brouwerij afnamen.

Later namen de brouwerijen dit bottelen zelf ter hand, voornamelijk om de kwaliteit te waarborgen, er werd nog wel eens gerommeld en de hygiënische omstandigheden in de bottelarijen waren soms ronduit slecht.

Het bieretiket dat tegenwoordig wordt gebruikt lijkt in veel gevallen weinig meer op de etiketten die ooit gebruikt werden.
De (veranderde) wetgeving door de jaren heen heeft daarin een belangrijk aandeel gehad.

Detail van een schilderij uit 1772, uit de collectie van het Leidse museum 'de Lakenhal'.
Op de vaten zijn de merktekens duidelijk te zien.

"gebotteld in de brouwery". Met dit bier kon niet gerommeld zijn!